Nedavno je u Beogradu, skoro „ilegalno“, umro autor knjige Filozofija palanke. Ostavio je nepogrješivu dijagnozu srpske palanke,  konzervativnog tradicionalizma i palanačkog duha „koji se protivi vremenu“. Ostala je Srbija sa  sopstvenim sukobom između vječno-plemenskog, mitomanskog i iracionalnog, sa  racionalnim i savremenim.

Sukobom duha zla i duha napretka. Savremena srbijanska zbilja potvrđuje Konstantinovićevu dijagnozu da se njen zli duh nalazi na pragu ništavila „tamnog vilajeta“, čiji  savremeni vjernici oživljavaju mit o Velikoj Srbiji, koji treba da postane i ostane svesrpski svevremeni mit.

Blokirana unutrašnjim sukobima: između „balvana“ i evropskog ideala nestanka granica; između mučkog prebijanja 93-godišnjeg starca, narodnog heroja, generala, antifašiste i Crnogorca u sred bijela dana u Beogradu i priznavanja opšte ljudskih demokratskih prava na drugačnost; između apsolutizacije mita o srpskim zemljama i srpskom rodu i postmodernim trendovima građanskog identiteta, politička i duhovna elita Srbije, svjesna da sa atavističkim prtljagom ne može u savremenost, odlučila je da se vrati što dublje u prošlost.

 „Politička sačekuša“

Jedan od poslednjih „proizvoda“ atavizirane Srbije je Strategija i Zakon o dijaspori i Srbima u regionu. Ovi zakonski akti Vlade  Srbije su odavno proglašeni novim Načertanijem, a po svojoj sadržini predstavljaju „političku sačekušu“ pogodnu za neki očekujući politički odnos snaga, koji bi „pravedno“ ujedinio sve Srbe u regionu. Oni su posledica nakaradne ocjene da „srpski narod u jugoslovenskim državama nije doživeo punu integraciju i političku emancipaciju“. Prema njima se tvrdi da su Srbi u regionu od Srbije nasilno odvojeni „političkim granicama“, ali da ne žive u inostranstvu, kao ostala dijaspora Srbije. Njih Srbija smatra svojim „građanstvom“ i ima za cilj da ostvari „veću unutrašnju integraciju građanstva“ Srbije.

Ovi politički akti države Srbije prejudiciraju oblik političkog uređenja u susjednim državama, ignorišu građansko ustrojstvo države, a insistiraju na nacionalno proporcijalnom državnom uređenju. Država Srbija se ovim aktima obavezuje da očuva „neraskidive istorijske i civilacijske veze“ Crne Gore i Srbije i da se bori za „političku emancipaciju Srba u Crnoj Gori“.

Nije potrebno posebno tumačenje sadržaja ovih državnih akata Srbije, oni su jasni i predstavljaju retrogradni politički program koji je već viđen i predstavlja stalnu prijetnju miru u regionu.

Kada bi, naprimjer, Njemačka usvojila strategiju ovakvog sadržaja koji poziva na političku emancipaciju i ujedinjenje svih Njemaca koji su nasilno političkim granicama odvojeni od Njemačke i kada bi ih predsjednik Njemačke pozivao na konsultacije na osnovu takve platforme, u okolnim državama bi nastala panika sa crnim slutnjama iz prošlosti. Naravno da civilizovanoj Njemačkoj i njenom predsjedniku to i ne pada na pamet.

Arogantna drskost

Otuda i te kako je opravdano javno reagovati na sadržaje ovakvih državnih akata i na ovakve političke aktivnosti predsjednika Srbije, naročito kada je u pitanju Crna Gora, kojoj se nacionalne i duhovne identitetske vrijednosti osporavaju od strane političkih i duhovnih čelnika Srbije.

To nije paranoja, već realni politički oprez.

Pozivati ministre Crne Gore da zajedno sa četničkim vojvodom iz Crne Gore prisustvuju susretu, na programskoj platformi Strategije i Zakona za Srbe u regionu, je arogantna drskost i intelektualno podcjenjivanje crnogorske političke elite. Tadićeva namjera da pod  velikosrpski kišobran zajedno okupi one koji ne priznaju ni crnogorsku  naciju, ni crkvu, ni državu, sa onim koji smatraju Crnu Goru matičnom državom i otadžbinom, i od prirode i od države, je dio zla „tamnog vilajeta“ i pokušaj političke korupcije i organizovane zavjere protiv crnogorskog suvereniteta i nacionalnog identiteta. Po čudnom pozivarskom ključu, npr. nije pozvan predsjednik manjinskog Savjeta Srba u Crnoj Gori, a u dobroj namjeri bi trebao biti, predstavlja svojevrsnu poruku da Beograd, de fakto, ostaje dosledan stavu o konstitutivnosti srpskog naroda u Crnoj Gori.

Oduševljen brifingom na političkom vašaru, predsjednik SNP gospodin Milić pred kamerama reče da crnogorska nacija ne postoji, a da su Srbi u Crnoj Gori obespravljeni. Vidljiva je Milićeva očaranost susretom sa političkim mentorom i njegova odlučnost da se u velesrpstvu istakne za preporuku dobijanja predviđene nagrade za najvjernije velesrbe u regionu, sa ganutljivim nazivom „Majka Srbija“.

Morbidna poruka

Naravno da niko ne osporava pravo predsjednika Srbije da se na osnovu međunarodnih konvencija, dogovora i sporazuma brine o manjinskim pravima Srba u dijaspori u okviru pravnog poretka zemalja gdje žive. Ocjena da dio srpske dijaspore, koja se naziva Srbima u regionu, nije politički emancipovana i da živi u naslilnim političkim granicama, a da je obaveza države Srbije da ostvari njihovu političku emancipaciju i integrisanje, predstavlja morbidnu upozoravajuću poruku svim državama u regionu.

Dakle, nije problematičan skup, sam po sebi, problematična je politička platforma koja predstavlja spiritus movens sastanka.

Možda je predsjednik Tadić, ovog puta, imao dobre namjere, da upozori pripadnike svoje nacije da u državama gdje žive poštuju njihove zakone i simbole, možda im je izrazio žaljenje i stid što su njegovi sunarodnici i sugrađani pretukli 93-godišnjeg Jova Kapičića, Crnogorca, narodnog heroja i generala.

 Možda?!

Međutim, Strategija i Zakon, kao politčka platforma oko koje aktuelna politička i duhovna elita Srbije okuplja „neoslobođene“ i „neintegrisane“ Srbe iz regiona, u svakom momentu može predstavljati politički program za povratak „tamnog vilajeta“ na ovim prostorima.

 U državi u kojoj palanački duh vrši obogovljenje srpskog roda  „rodni vilajet se, kaže autor Filozofije palanke, pretvara u iracionalno – vječni tamni vilajet, u njegovu neiskazivo-neprihvatljivu Noć nepomirljivu sa Danom vilajeta, odnosno sa živom njegovom stvarnošću“, nikada se ne može biti siguran da  neće neki novi vjernici tamnog vilajeta ponijeti mošti nekog pretka, da označe nove granice srpskih zemalja i srpskog roda. Obilježivači toga puta bez povratka, krajem prošlog vijeka, odveli su nas u bespuće, gdje su mnogi nestali bestraga.

Mihailo Terzić , Predsjednik Crnogorske nacionalne zajednice Beograd