Među knjigama hvaljenim u SAD prošle godine, najviše laskavih ocjena dobio je roman „The Marriage Plot“ (Bračni zaplet) američkog autora Džefrija Eugenidesa. To djelo prostire se na oko 400 stranica. U SAD  ga smatraju najboljom prozom novijeg datuma. Englezi ne dijele to mišljenje.

Džefri Eugenides je američki romanopisac i novelist, koji pripada generaciji američkih pisaca čiji je predvodnik Džonatan Frenzen, a njihova duša i najveći talent bio je pokojni Dejvid Foster Valas. Poznat je i po tome što odbija da odgovori na sva pitanja vezana za svoj privatni život. Predaje kreativnu književnost na Prinstonu. Romanom „Nevina samoubistva“  očarao je svijet početkom devedesetih. Kolona njegovih sljedbenika dopunjena je nakon što ga je Sofija Kopola adaptirala u odličan film. Status zvijezde američke književnosti Eugenifdes je potvrdio 2002.  godine monumentalnom  knjigom  „Middlesex“  koja je nagrađena Pulicerovom nagradom.

Kobni trougao

Devet godina čekali smo Eugenidesov treći roman, naslovljen „The Marriage Plot“ (u slobodnom prevodu to bi moglo značiti „Bračni zaplet“). Pisac se vraća u svoje studentske dane iz osamdesetih godina prošlog vijeka i prati dešavanja u ljubavnom trouglu koji je formiran oko ambiciozne studentkinje  književnosti Medlin. Njenu sudbinu odrediće semiotika i dvojica karakterno suprotstavljenih kolega. Mičel istražuje oblast religije i putuje u Kalkutu da bi radio uz Majku Terezu.  Leonard je briljantan ali i manijakalno-depresivan student biologije. Svo troje trebalo je da diplomiraju na Univerzitetu Braun, godine 1982.  Leonard joj je slomio srce. Mičel joj je prijatelj čije srce ona nesvjesno slama. Mičel je postojano opsjednut njome. Leonard je divlji polihistor kojeg žene obožavaju i kojemu je sirota Medlin samo jedna u nizu.

U raljama dekonstrukcije

Inače, Eugenides je studirao na Braunu 80-ih kada je semiotika – nauka o simbolima i znakovima –  tek počela sticati „pravo građanstva“ i počinjao se formirati  jaz unutar studenata i profesora na studijama engleske književnosti.

Glavna junakinja Medlin velika je obožavateljka autora poput Džejn Ostin i Henrija Džejmsa i ne osjeća se najbolje u okruženju koje trese posmodernistički trans, gdje se svi pozivaju na Deridu koji poručuje da je roman mrtav, narativ besmislen, a značenje svega višestruko. Njeni ljubavni problemi počinju u trenutku kad aršinima dekonstrukcije počne da premjerava ljubav koja ne trpi kategorizacije.

Eugenides u intervjuima često naglašava da se „Bračni zaplet“ može posmatrati i kao roman o metodama interpretacije književnosti. Zanimljiva je njegova opaska da pisac u današnjem svijetu ne može računati na povlastice kakve su uživali Džejn Ostin ili Henri Džejms kreirajući cijelu dramu oko društvenih normi – poput nasilnog braka bez ljubavi. Kaže da ga je stvarnost uskratila za takve teme jer se „ljudi danas jednostavno razvedu ako ne odgovaraju jedni drugima i nemaju strpljenja za nerazumne opstanke u vezama koje razaraju njihove živote“.

Jedni ga hvale – drugi žale

Američki i britanski književni kritičari uglavnom su nahvalili Eugenidesov roman.  Laura Miler uvrstila ga je među najbolje romane godine uz objašnjenje da je to knjiga o ljubavi, koja i u današnjem svijetu može ljude podsticati na zadivljujuću nesebičnost, ali je i kadra uništiti neoprezna srca. Ron Čarls u Vašington postu Eugenidesov roman upoređuje s djelima kao što su „Gordost i predrasude“  i „Portret jedne ledi“. Posebno ističe njegov prvi dio – 127 majstorskih stranica koje se odigravaju na dan dodjele diploma, ispunjenih duhovitim, eruditskim i zavojitim rečenicama koje dostiže velike literarne visine. Ostatak knjige ne smatra jednako uzbudljivim, mada ističe potresan opis  života koji Medlin  vodi sa manijakalno depresivnim Leonardom, koji sve više tone u ludilo.

S druge strane Atlantika, Gardijan zaključuje da „Bračni zaplet“ završava kao nekonvencionalan roman s konvencionalnom porukom.

- Na kraju se ispostavlja da je Medlin nemilosrdno jednostavna osoba, a cijela knjiga kao da opravdava njenu hladnokrvnost koja bi trebalo da sugeriše da se  treba kloniti nestabilnih ljudi. Ako je ona išta naučila, to je da ne treba previše skrenuti s puta. Njena priča se brzo i lako čita, ali nema (da pozajmino riječ iz svijeta Eugenidesovih književnih prethodnika) pretjerano plemenitu pouku – tvrdi Džejms Lasdrun.

Sa ovom konstatcijom se očigledno ne slaže poznati holivudski producent Skot Rudin (dobitnik Oskara za film „Nema zemlje za starce“) koji je već otkupio prava na ekranizaciju ovog romana.

V. Simunović