Predsjedavanje Evropskom unijom preuzela je u vrijeme najozbiljnije evropske krize od II svjetskog rata jedna od najbogatijih i najuspješnijih evropskih država – Danska. Dužnost ministra evropskih poslova u nekoj vladi nije nikada bila značajnija nego što je to danas. Nikolaj Vamen, ministar evropskih poslova u Vladi Danske, koji je preuzimajući dužnost uporedio Evropu sa „uzburkanom rijekom“, govori Pobjedi o evropskoj politici Danske tokom polugodišnjeg predsjedavanja Unijom: kako će se izboriti sa rekordnom stopom nezaposlenosti u eurozoni, koji su glavni prioriteti njenog predsjedavanja EU, je li među prioritetima i proširenje, gdje je u svim tim planovima Crna Gora i što mala zemlja poput naše može učiniti da postane politički uspješna i jaka, a ekonomski stabilna i napredna.

Razgovarala Marija Soprenić

POBJEDA: Koji su prioriteti danskog predsjedavanja Evropskom unijom?

VAMEN: Četiri su prioriteta Danske u predsjedavanju Evropskom unijom: odgovorna Evropa, dinamična Evropa, zelena Evropa i na kraju bezbjedna Evropa. Što se tiče našeg prvog prioriteta – odgovorna Evropa, jasno je da moramo da ponovo uspostavimo red i stabilnost u evropskim ekonomijama. Moramo efikasno i ubjedljivo da odgovorimo na potencijalne prijetnje neodrživih nivoa dugova u nekim evropskim ekonomijama. Vešegodišnji budžetski okvir za period 2014 – 2020 takođe će biti visoko na našem dnevnom redu.

Drugi prioritet danskog predsjedavanja EU – vratiti Evropu na put ekonomskog razvoja – zapravo je promovisanje daljeg razvoja jedinstvenog tržišta. Ove godine jedinstveno tržište slavi 20 godina postojanja i to je dokaz da je jedinstveno tržište jedan od najvećih uspjeha u istoriji EU. Ali još uvijek je neiskorišćen u potpunosti potencijal jedinstvenog tržišta. Upravo to je naš zadatak, iskoristiti mogućnosti koje ono nudi.

Naš treći priorotet – zelena Evropa – želimo da Evropa usvoji mnogo ambiciozniji pristup „zelenoj ekonomiji“. Došlo je vrijeme da se ubrza evropska tranzicija ka zelenijoj i održivijoj ekonomiji.

Četrvrti prioritet – bezbjedna Evropa – fokusiraćemo se na inicijative u okviru pravosuđa i unutrašnjih poslova gdje ćemo naporno raditi na jačanju šengenskog sistema i evropskog sistema azila. Posvetićemo pažnju i susjedima EU. Naravno, nastojaćemi i da ostavrimo napredak i u procesu proširenja unije na Zapadni Balkan.

POBJEDA: Crna Gora je, pored toga što se iskreno trudi da dijeli sve evropske vrijednosti i da razumije evropske probleme ipak prije svega zainteresovana za politiku proširenja? Mi, Crnogorci, pa i stanovnici ostalih balkanskih država u „redu za EU“ strahujemo da nas ne zaustavi evropski zamor od proširenja, dodatno podstaknut krizom i primjerima loših iskustava?

VAMEN: Smatram proširenje EU jednim od najznačajnijih uspjeha u istoriji Unije. Uzastopna proširenja EU su prije svega doprinijela stvaranju Evrope kakvu danas imamo. Sljedeće godine očekujemo da prihvatimo Hrvatsku kao 28. državu članicu, koja čeka uspješan završetak procedure ratifikacije u nacionalnim parlamentima. Samo po sebi to je jasan pokazatelj da se proces proširenja nastavlja. Ipak, važno je naglasiti da je proces proširenja zasnovan na zaslugama. Fundamentalni princip u pregovorima o proširenju jeste sposobnost EU da prihvati nove članice.

POBJEDA: Znači li to da je Evropa spremna da nas primi?

VAMEN: Evropa se suočava sa važnim ekonomskim izazovima ovih dana. Ali proširenje nije problematično. Proširenje znači kreiranje prostora u kojem vladaju ista pravila, u kojem dijelimo iste vrijednosti i u kojem možemo da trgujemo jedni sa drugima u korist rasta i blagostanja cijele Evrope. Pogledajte istoriju Evrope: jedinstveno tržište je velika uspješna priča – i to posebno nakon proširenja u 2004. Ali, važno je da se tokom pristupnih pregovora potrudimo da zemlje kandidati budu zaista spremne da učestvuju u evropskim politikama kada dođu u fazu pristupa. Upravo to je razlog da mi ocjenu o napretku u pregovorima zasnivamo na postignućima tih zemalja.

Nije lako postati član EU. To je strateški izbor koji zahtijeva naporan i posvećen rad. Ali se na kraju sve to isplati. I Evropa će biti jača.

POBJEDA: Kako je Vaša zemlja postala toliko uspješna?

VAMEN: Danska ekonomija i demokratija razvijele su se tokom dugog vremenskog perioda. Upravo su kontinuirane reforme ono što nas je dovelo u današnje stanje.

POBJEDA: Koji je put da male zemlje u zajednicama sa velikim zemljama zaštote svoje interese?

VAMEN: Upravo to je EU: Stvaranje zajedničkih pravila o kojima zajedno odlučujemo i svi ih se pridržavamo u korist svih zemalja – bilo da su velike ili male. Danska je članica EU od 1973. i uvjeravam vas da je u evropskim institucijama riječ o raspravama i pregovorima, gdje je dobar argument presudan. Ako zemlja ima stvarni problem, uvijek ćemo je saslušati. Takođe postoji i obveza da uskladite svoj specifičan nacionalni interes sa evropskim interesom. Kada pogledamo istoriju EU, mislim da smo bili vrlo uspješni u uspostavljanju saradnje u kojoj i velike i male zemlje vide interes da učestvuju.

Turska u EU – ako budemo mogli da je apsorbujemo

POBJEDA: Ministar evropskih poslova Turske Egemen Bagiš je u nedavnom intervjuu Pobjedi kazao kako turska nacija „maršira ka zapadu više od hiljadu godina“, ali da je siguran da će Evropa „imati Tursku u sebi“. Je li Evropa danas spremna za Tursku obzirom da evropska politika prema Ankari nije jedinstvena, a nekih članica ni principijelna?

VAMEN: Ne vidim stvari na taj način. Evropske zemlje su jednoglasno odlučile da Turskoj dodijele status kandidata, a pregovarački okvir je pripremljen u oktobru 2005. Turska ima mogućnost članstva ako zadovolji kriterijume i pod uslovom da EU može da apsorbuje ovu novu članicu. To je naša obveza. Ipak, to zahtijeva da Turska obavi svoj dio posla. Što se tiče Turske, naša namjera je da sagledamo preostale mogućnosti pregovora o proširenju. Ako se ukaže prilika za napredak, mi ćemo je iskoristiti. Takođe ćemo podržati pozitivan program Komisije za odnose sa Turskom. EU i Turska imaju interes da uspostave jak i blizak odnos.

Vjerujem da će Beograd učiniti sve za napredak

Nadam se da će biti moguće da Srbija formalno dodbije status kandidata na samitu u martu. Formulacija zaključka decembarskog sastanka Evropskog savjeta sadrži jasan stav da je to naš cilj. Međutim, kad su takve stvari u pitanju automatika ne postoji. Konačno, zemlje članice EU su te koje donose odluku o tome da li je Beograd dovoljno napredovao u dijalogu sa Prištinom. Ali, dozvolite mi da naglasim da vjerujem da će Beograd učiniti sve kako bi obezbijedio napredak u procesu evropskih integracija.

Danska pozdravlja napredak crnogorskih reformi

Čestitam Crnoj Gori na značajnom napretku ostvarenom u procesu evropskih integracija u proteklih godinu dana. Danska je pozdravila procjenu Evropske komisije koja se odnosi na napredak crnogorskih reformi. Ostvarili ste zadovoljavajuće rezultate. Kao što je Evropski savjet objavio u decembru, važno je da Crna Gora nastavi reformski put i da podrži napore za sprovođenje reformi u oblasti vladavine prava i osnovnih prava. U centru pažnje treba da bude borba protiv korupcije i organizovanog kriminala. Zadatak Savjeta tokom danskog predsjedavanja biće da ispita napredak Crne Gore kako bi ste otvorili pregovore o proširenju do juna 2012.