Crnogorski arheolog Jovan J. Martinović objavio je, u izdanju Matice crnogorske, monografiju „Antički natpisi u Crnoj Gori“.

To je prvi integralni zbornik natpisa pisanih latinskim ili grčkim jezikom nađenih na teritoriji Crne Gore. Martinović je na njemu počeo raditi prije šezdeset godina.

Istraživanja

Prva njegova istraživanja obuhvatala su korpus antičkih natpisa Boke Kotorske i Crnogorskog primorja. Vremenom je projektom obuhvaćena cijela Crna Gora.

- Budući da je već postojao rukopis za Crnogorsko primorje, ja sam u daljem radu preuredio rukopis Milana Pravilovića o epigrafskim spomenicima Duklje i dodao mu opise i podatke natpisima u opštinama Danilovgrad i Nikšić, čime je pokriven srednji dio Crne Gore. Za sjeverni dio Crne Gore, odnosno za opštine Pljevlja, Berane i Bijelo Polje, bilo je potrebno raditi novi rukopis na osnovu podataka iz starije literature i veliku pomoć kolega arheologa – podsjeća Martinović.

Tipologija

Kod obrade i izlaganja arheološkog materijala Martinović napušta ranije praktikovani metod obrade po geografskom smještaju ili položaju, pa u skladu sa savremenom metodologijom  usvaja striktni tipološki princip. Svu epigrafsku građu podijelio je u dvoje kategorije: antički latinski natpisi i antički grčki natpisi.

U svom radu Martinović je najprije uradio standardnu  podjelu na temelju tekstualnih sadržaja natpisa, pa su kategorisani – monumentalni, počasni, votivni i nadgrobni natpisi. Potom su nadgrobni natpisi dalje podijeljeni po spoljnom izgledu i obliku u prostoru, pa su kategorisani kao: stele, cipusi (dva tipa), titulusi, urne ili sarkofazi. Napravljena je i podjela natpisa po tipu diktusa slova samoga natpisa. Martinović daje i tehničku stranu skoro svakog natpisa, dimenzije i materijala od kojega su napravljeni. Kod nesačuvanih natpisa, kategorizacija je rađena na temelju teksta.

- Tokom rada se otkrilo da neki od natpisa, mada ne postoje na ovom terenu, postoje sačuvani u zbirkama drugih muzeja, pa su kao takvi doneseni u okviru određenih grupa ili kategorija. Bilo je slučajeva da su natpisi odneseni vrlo daleko, na primjer u Italiju, pa se osnovni podaci i makar fotografije nijesu mogle dobiti i pored svih nastojanja – kaže Martinović.

Solidna baza

Počinjući opisivanje i interpretaciju antičkih latinskih i grčkih natpisa Crne Gore, iskusni arheolog svjestan je činjenice da time nije izrečena konačna riječ o toj vrsti arheološkog materijala sa područja Crne Gore.

- Buduća nova istraživanja, vođena po modernim arheološkim principima, sasvim sigurno će dopuniti ili eventualno izmijeniti ovdje iznesene pretpostavke, ali je u sadašnjoj situaciji osnovno to da se izvrši sistematsko izlaganje svih podataka o postojećem ili zabilježenom arheološkom epigrafskom materijalu, u vidu kataloga, s tehničko-tehnološkim podacima i crtežima, kako bi se budućim istraživačima stvorila koliko-tolika solidna baza za dalji rad – naglašava Martinović.

V. Simunović