Objavljeno: ned, 09. sep, 2012.

NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?

Nakon petnaestak dana života u paraškastim česticama (nekima je lakše da kažu dim) u glavnom gradu Crne Gore se lakše diše…

Pišu: Jovan Stamatović i Dragan Cvijović

Provjetri mi.. 09 09 2012 u2 238x300 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana? - Zovu li i kod vas na Zabjelu dim – praškaste čestice?

Pravi gospodin

- Zovu. Valjda sa dimom ne možemo u Evropu, a generacije i generacije Crnogoraca podigosmo uz ognjište. Ovo je nešto drugo. Evo petnaest dana nijesam vidio nijednu planinu u okolini Podgorice. Prosto sam ih se uželio. Kao da sam u jami živio. Ono malo sjevera u petak i neuporedivo manje požara nego ranije mi je „otvorilo oči“ i Podgorici „vratilo nebo“. Stvarno je podgorički sjever pravi gospodin. Dobro vele Starovarošani „doktor i za vlagu i za maglu“, a sada i za ove praškaste čestice.

Analiza

Ovaj dijalog vođen ovih dana u jednom podgoričkom lokalu najbolji je dokaz da su Podgoričani odahnuli i da je vazduh iznad glavnog grada Crne Gore, poslije petnaestak dana, konačno čist. Sad stručnjaci na miru mogu da izvrše najavljene analize i hemijski sastav štetnih materija iznad Podgorice. Analiza će, rekli su u Centru za ekotoksikološka ispitivanja Crne Gore, biti poznata 15. septembra. No, i bez nje jasno je da su čuveni podgorički žaropek i požari koji su ga pratili bili glavni krivci što Podgorica 15 dana nije imala svoje nebo. I što su neprijatne praškaste čestice ugrožavale zdravlje starijih ljudi, trudnica, djece i hroničnih bolesnika.

Voće i povrće

Sve to nam je poslužilo kao povod za Pobjedinu današnju temu – kakav vazduh udužemo ovih dana, može li se živjeti sa praškastim materijama, koliko su one opasne po zdravlje, škode li vodi, voću i povrću, kako se možemo boriti protiv njih, gdje se sve mjeri čistoća vazduha u Crnoj Gori, koji su sve gradovi u našoj zemlji ovoga ljeta bili u blokadi praškastih materija…

Na sva ova i slična pitanja odgovaraju Daliborka Pejović, direktorica Agencije za zaštitu životne sredine, dr Boban Mugoša, direktor Instituta za javno zdravlje Crne Gore, Danijela Šuković, pomoćnica direktora Centra za ekotoksikološka ispitivanja Crne Gore, mr Radomir Pješčić iz Službe zaštite Podgorica, Aleksandar Perović, izvršni direktor Ekološkog pokreta „Ozon“ iz Nikšića, dr Natalija Perović i dr Momčilo Radulović iz Biotehničkog fakulteta u Podgorici, Radoš Šućur, direktor Uprave za šume Crne Gore i drugi.

Analiza će, rekli su u Centru za ekotoksikološka ispitivanja Crne Gore, biti poznata 15. septembra…

Neprijatne praškaste čestice ugrožavale su zdravlje starijih ljudi, trudnica, djece i hroničnih bolesnika

Najzagađeniji vazduh u Crnoj Gori je bio 31. avgusta

Vazduh u urbanim zonama Podgorice, Nikšića, Bara i Pljevalja najopterećeniji je sa PM10 česticama – kaže Daliborka Pejović, direktorica Agencije

Daliborka Pejovic 3011 2011 foto Dragan Mijatovic u1 300x293 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?U Podgorici 31. avgusta ove godine srednja dnevna koncentracija PM10 čestica je iznosila 142.46 µg/m3. Slično je bilo i u drugim crnogorskim gradovima. Na drugoj strani, količina ugljen – monoksida je bila ispod propisane vrijednosti. Sve to poslužilo nam je kao povod za razgovor sa Daliborkom Pejović, direktoricom Agencije za zaštitu životne sredine Crne Gore.

Podgorica i Pljevlja

Ona ističe:

- Imisijske koncentracije sumpordioksida, kao jednočasovne srednje i srednje dnevne vrijednosti su značajno ispod propisanih graničnih vrijednosti. Koncentracija azotdioksida je na svim mjernim mjestima bila ispod graničnih vrijednosti. Trend visokih koncentracija PM10 čestica u urbanim i industrijsko-urbanim cjelinama nastavljen je i u 2011. godini. U Podgorici se mjerenje PM10 čestica vrši od novembra 2006. godine. U Nikšiću, Baru i Pljevljima se kontinuirani automatski monitoring sprovodi od sredine 2009. godine. Povećane koncentracije PM10 čestica, frakcije TSP koja je po preporukama WHO (Svjetska zdravstvena organizacija) od posebnog štetnog uticaja na ljudsko zdravlje, evidentirane su na svim mjernim mjestima (Podgorica, Nikšić, Bar i Pljevlja) i značajno utiču na lošiji kvalitet vazduha. Na svim mjernim mjestima broj prekoračenja srednje dnevne koncentracije PM10 čestica bio je iznad dozvoljenog, upoređujući ih sa dozvoljenim graničnim vrijednostima. Najveći broj prekoračenja evidentiran je u Pljevljima: dozvoljeno je 35 prekoračenja tokom kalendarske godine, a u Pljevljima su evidentirana 193 prekoračenja srednjih dnevnih graničnih vrijednosti. Koncentracije teških metala u PM10 česticama bile su u okviru propisanih normi.

Zbog evidentnog problema sa kvalitetom vazduha ove zone, u skladu sa Zakonom o zaštiti vazduha (Sl.list CG br. 25/10) i Nacionalnom strategijom upravljanja kvalitetom vazduha (na predlog Ministarstva održivog razvoja i turizma usvaja Vlada), čije se donošenje očekuje krajem godine, Ministarstvo održivog razvoja i turizma i Agencija u saradnji sa lokalnom upravom donijeće Plan kvaliteta vazduha za sjevernu kritičnu zonu, u kojoj se nalaze Pljevlja, gdje će biti predložene konkretne mjere i aktivnosti za rješavanje ovog problema.

Nikšić i Bar

- U Nikšiću je srednja godišnja vrijednost sadržaja benzo (a) pirena u PM10 česticama prelazila propisanu ciljnu vrijednost. Maksimalne koncentracije prizemnog ozona se uočavaju tokom proljeća i ranog ljeta. Ono što je karakteristično u 2011. godini su prekoračenja srednjih 8-časovnih dnevnih maksimuma prizemnog ozona u Baru tokom septembra. Tokom 2011. godine broj prekoračenja prizemnog ozona se kretao od jedan u Nikšiću do 32 u Baru. Analizom rezultata mjerenja koja su vršena tokom 2012. godine, može se zaključiti da dominantan uticaj na lošiji kvalitet vazduha imaju individualna ložišta tokom zimskih mjeseci, naročito u oblastima gdje se najviše za grijanje upotrebljava ugalj. Upotreba uglja u ložištima, osim u našoj zemlji, predstavlja veliki problem kada je kvalitet vazduha u pitanju velikom broju evropskih zemalja. Na osnovu višegodišnjih ispitivanja može se zaključiti da je vazduh u urbanim zonama Podgorice, Nikšića, Bara i Pljevalja najopterećeniji sa PM10 česticama. Ove čestice se najčešće javljaju kao rezultat aktivnosti industrijskih postrojenja, sagorijevanja goriva u velikim, malim ložištima i u motorima sa unutrašnjim sagorijevanjem. Značajan izvor mogu biti požari i vjetrom podignuta prašina, kao i emisije prašine sa malih i velikih odlagališta otpada i gradilišta – kaže Pejović.

I po njenom mišljenju požari su glavni „krivci“ za štetan vazduh koji smo udisali prethodnih dana.

- Crna Gora se nalazi na Mediteranu i time je izložena negativnom uticaju klimatskih promjena koji se u ljetnim mjesecima očitavaju u sve većem broju tropskih dana i sve manjom količinom padavina – kaže Daliborka Pejović.

Gorica opet u zelenom

 Davno je rečeno da su Ljubović i Gorica „pluća“ Podgorice. Međutim, „pluća“ Gorice su „oboljela“ u nedavnom požaru pa će Agencija za zaštitu životne sredine i Fondacija „Naša Podgorica“ 14. septembra održati donatorsko veče na koje će biti predstavljen projekat za sanaciju, uređenje, revitalizaciju i rekultivizaciju Gorice…

Institut za javno zdravlje Crne Gore:  Efekti zagađenja vazduha teško mjerljivi

Svaka vrsta čestičnog zagađenja predstavlja opterećenje za respiratorni sistem, a njihov uticaj na zdravlje zavisi od veličine, sastava, dužine izloženosti i imunoloških sposobnosti organizma – kaže dr Boban Mugoša, direktor

Doktor Boban Mugosa u 300x214 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?O ovoj temi o kojoj se u posljednje vrijeme sve više govori razgovarali smo i sa prvim čovjekom Instituta za javno zdravlje Crne Gore dr Bobanom Mugošom. On tvrdi:

Respiratorni sistem

- Efekti zagađenja vazduha na zdravlje su najznačajniji, ali dosta teško mjerljivi. Osnovna poteškoća je utvrđivanje kvantitativne povezanosti između dugotrajnog izlaganja zagađenom vazduhu i mjerljivih efekata na zdravlje jer se većina zagađenja javlja u niskim koncentracijama i ima dug latentni period. Drugi problem je  razdvajanje uticaja zagađenja vazduha od drugih faktora kao što su pušenje, uslovi života, ishrana, radna atmosfera, nasljedni faktori.

- Djelovanje aerozagađenja može da bude akutno – kaže Mugoša – kod kratkotrajne izloženosti većim koncentracijama zagađujućih materija ili hronično kod dugotrajnog izlaganja. Takođe, zagađenje može da djeluje direktno na ljudski organizam ili indirektno, kontaminacijom biljnog ili životinjskog svijeta ili materijalnih dobara.

Svaka vrsta čestičnog zagađenja, predstavlja opterećenje za respiratorni sistem čovjeka, a uticaj na zdravlje zavisi od veličine i sastava čestica, dužine izloženosti i od imunoloških sposobnosti organizma. Respirabilne čestice u atmosferi nijesu ni u fizičkom ni u hemijskom smislu homogene, te je značajno znati i njihove fizičke osobine i hemijski sastav jer od toga zavisi i uticaj na zdravlje. Zavisno od izvora, mogu da budu toksične same po sebi zbog hemijskog sastava ili fizičkih osobina, mogu da blokiraju neke od prirodnih odbrambenih sistema organizma, mogu da budu nosači za infektivne agense ili druge toksične supstance.

„Skraćuju dah“

Najveći dio udahnutih čestica se eliminiše tokom izdaha jer se uglavnom zadrže u gornjim djelovima respiratornog trakta, a manji dio se zadržava u plućima i dolazi do alveola. Čestice  mehanički nadražuju sluznicu disajnih organa, a sposobnost bakterija i drugih zagađujućih supstanci da se vezuju na površinu čestica  pojačava štetni uticaj na zdravlje. Ukoliko dospiju do pluća čestice usporavaju razmjenu kiseonika i ugljen dioksida, skraćujući dah, a u zavisnosti od hemijskog sastava, otpočinju i druge mehanizme djelovanja. To dovodi i do većeg naprezanja srca, koje u uslovima povećanog napora mora da kompezuje smanjeni unos kiseonika – ističe dr Mugoša.

Osobe koje posebno osjetljivo reaguju na povećanje koncentracije ovih čestica u vazduhu su stariji, djeca, hronični bolesnici, oni koji upražnjavaju fizičku aktivnost u spoljnoj sredini. Djeca prirodno,  brže i dublje dišu, više vremena provode u spoljnoj sredini, a prirodni odbrambeni sistemi su im slabije razvijeni, te su iz tih razloga osjetljivija. U posebnu grupu osoba sa povećanim rizikom po zdravlje spadaju već oboljeli od nekih hroničnih oboljenja disajnih organa, poput astme, alergije i hronične opstruktivne bolesti pluća – kaže on.

Oči i nos

Kratkoročna izloženost (u trajanju od nekoliko dana po nekoliko sati) može pogoršati zdravstveno stanje osoba oboljelih od plućnih bolesti (astma, bronhitis…), povećati osjetljivost na respiratorne infekcije, uzrokovati osjećaj stegnutosti u grudima, kašalj, iritaciju nosa, grla, očiju, zatim pogoršati alergijske reakcije kod polenske ili drugih alergija.

Većina ovih simptoma nestaje kada se normalizuje koncentracija PM 10, tako da kod većine zdravih ljudi registrovane zdravstvene tegobe više dovode do neprijatnosti, nego do rizika po zdravlje. Kod hroničnih plućnih i kod srčanih bolesnika ove čestice mogu da pogoršaju tegobe osnovne bolesti, te je potrebno redovno uzimanje terapije i blagovremeno reagovanje kod pogoršanja tegoba.

Hronična ekspozicija česticama, naročito porijekla sagorijevanja fosilnih goriva, dokazano je toksična po disajne organe, dovodi do smanjenja plućnih funkcija, povećanja učestalosti i trajanja oboljenja respiratornih organa, pogoršanja astme, povećane učestalosti hospitalizacija zbog bolesti disajnih organa i srca – tvrdi naš sagovornik.

Dakle, opšte mjere za zaštitu vazduha od zagađenja zavise od veličine, broja i rasprostranjenosti izvora emisije, od topografije terena, klimatoloških uticaja, stepena urbanizacije, broja dana sa vrijednostima polutanata preko granice, procjene broja izloženog stanovništva – kaže Mugoša.

 Oznaka PM10 se odnosi na veličinu čestice

Zagađujuće materije u vazduhu mogu da se nalaze u vidu gasova, para, aerosola ili u vidu čestica. Ako su čestice veličine preko 10µm nazivaju se prašina i spontano se talože, čestice od 1-10 µm su aerosol, a ako su manje od 1 µm nazivaju se dim. Oznaka  PM10 se odnosi na veličinu čestice, i obuhvata čestice manje od 10 mikrona. Što su dimenzije čestica manje, one se duže zadržavaju u vazduhu, vazdušne struje ih nose na veće daljine, dublje prodiru u disajne organe pri svakom udahu pa je i njihovo štetno dejstvo izraženije tj. mogu da uzrokuju štetne zdravstvene efekte, čak i pri relativno niskim koncentracijama.

Danijela Šuković: Valjana analiza različitih zagađivača zahtijeva različito vrijeme

CETI raspolaže sa samo jednom mobilnom stanicom koju koristi za redovne poslove – za realizaciju monitoringa privrednih subjekata širom Crne Gore

Razgovarali: Jovan Stamatović i Dragan Cvijović

Danijela Sukovic pomocnik direktora CETI ja u 281x300 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?Crnogorska javnost je već obaviještena da će se 15. septembra znati rezultati hemijske analize praškastih čestica koje su zbog požara i visokih temperatura proteklih dana prosto „okovale“ Crnu Goru. I dok jedni kažu da se nepotrebno kasni, da građani ne znaju šta su udisali, drugi tvrde da se valjana analiza ne može završiti samo za nekoliko sati jer nije dovoljno samo nabrojiti uzroke već treba pristupiti i ozbiljnoj laboratorijskoj analizi. Jedna od takvih je i Danijela Šuković, pomoćnica direktora za tehničko – laboratorijske poslove Centra za ekotoksihološka ispitivanja Crne Gore.

Zagađivači koji se prate

Na pitanje koliko vremena je potrebno za jednu ozbiljnu analizu kvaliteta vazduha i koje sve stručnjake treba uključiti u taj veliki posao, ona odgovara:

- U realizaciji državnog monitoring programa u uglavnom svim zemljama prate se samo zagađivači koji daju generalnu sliku stanja. Zagađujuće materije se klasifikuju prema hemijskom sastavu kao:

(1)        neorganski zagađivači vazduha (oksidi ugljenika, sumpor dioksid, oksidi azota i čestice dijametra 10 i 2,5 μ (mikrona) i

(2)         organski zagađivači vazduha (poliaromatski ugljovodonici, isparljive organske komponente).

Nacionalnom regulativom (usklađenom sa EU regulativom) su utvrđene referentne metode i kriterijumi za postizanje kvaliteta i validaciju podataka, vremenski periodi za realizaciju mjerenja, granične vrijednosti i drugi standardi kvaliteta vazduha, granice ocjenjivanja, ciljne vrijednosti i kritični nivoi. Validna analiza različitih zagađivača zahtijeva različito vrijeme – od par sati za jednočasovnu srednju vrijednost za sumpor dioksid ili azot dioksid, četiri dana za sadržaj čestica do 14 dana za sedmodnevni kompozitni uzorak vazduha na poliaromatske ugljovodonike i teške metale. Npr. granična vrijednost za olovo data je u nacionalnoj legislativi kao godišnja srednja vrijednost od 0,5μg/m3. Određivanje olova se vrši u sedmodnevnom zbirnom uzorku (filter sa česticama). To znači da je nakon sedmodnevnog uzorkovanja potrebno još sedam dana za laboratorijsku analizu.

Dakle, svaka zagađujuća materija, zavisno od metode i načina na koji se njena granična vrijednost zahtijeva legislativom, zahtijeva različito vrijeme za analizu. Ukoliko se za analizu čestica koristi analizator koji ima mogućnost kontinualnog mjerenja moguće je sadržaj čestica pratiti „u vremenu“, ali je za validaciju ovih podataka neophodno vrijeme. Naglašavamo da ova metoda nije prepoznata nacionalnom regulativom, ali se u praksi koristi kako bi se dao prikaz stanja.

„Analizatori“

Međunarodno priznata analiza kvaliteta vazduha zahtijeva da pravni subjekt koji realizuje mjerenje bude akreditovan od nacionalnog Akreditacionog tijela po standardu MEST ISO 17025. Da bi subjekt bio akreditovan, pored instrumentalnih, potrebni su i stručni kapaciteti. Stručnost Centar dokazuje dugi niz godina realizujući državni program monitoringa kvaliteta vazduha, kao i učestvujući u nizu mjerenja za vrijeme akcidentalnih situacija u Crnoj Gori. Validnost podataka, a time i stručnost ljudi koji rade te poslove dokazuje i stalnim učešćem u interlaboratorijskim testovima i vrlo dobrim rezultatima koje postiže. Što se tiče stručnjaka koji učestvuju na praćenju kvaliteta vazduha u pitanju je tim različito obrazovanih profila: hemičari, tehnolozi, fizikohemičari, toksikološki hemičari… ističe naša sagovornica.

Po njenim riječima, na lokaciji Podgorica – Nova Varoš vrše se kontinualna mjerenja zagađujućih materija (azot monoksida, azot dioksida, ukupnih azotnih oksida, ugljen monoksida, PM10 čestica, sadržaja olova, benzo (a) pirena, relevantnih predstavnika PAH-s (markera benzo (a) pirena), ukupnih PAH-s u PM10 i meteoroloških parametara. Analizatori azotnih oksida su na kalibraciji u laboratoriji van zemlje. Komplikovane i nepredviđeno duge procedure javnih nabavki ove usluge uzrokovale su kašnjenje u realizaciji posla. Činjenica da je u ovoj stanici instaliran ranije kalibrisan analizator -automatski mjerača za CO i PM10 dalo je mogućnost redovnijeg izvještavanja građana o koncentraciji ovih zagađivača u vazduhu. Sadržaj PAH i olova koji se prati na ovoj lokaciji zahtijeva duže vrijeme (dodatna obrada u laboratoriji) kao što je prethodno objašnjeno.

Nikšić

U Nikšiću, na lokaciji pored Bulevara Nika Miljanića, vrši se kontinualno automatsko mjerenje prizemnog ozona, azot monoksida, azot dioksida, ukupnih azotnih oksida, PM10 čestica, sadržaj teških metala, benzo (a) pirena, relevantnih predstavnika PAH-s (markera benzo (a) pirena), ukupnih PAH-s u PM10 i meteoroloških parametara. Analizatori azotnih oksida su u inostranstvu na kalibraciji kao što je navedeno. Javnost je upoznata da je početkom avgusta zbog vremenskih neprilika, konkretno udara groma, došlo do velikog oštećenja na ovoj stanici – uništena je pumpa za mjerenje PM čestica i modul za prenos podataka. Agencija, vlasnik stanica i Centar, institucija odgovorna za mjerenje i analize, odmah su pristupili rješavanju problema. Pomenuta dugotrajna procedura javnih nabavki i činjenica da je ovlašćeni serviser u inostranstvu uzrokovala je dolazak servisera tek u ponedjeljak 10. septembra – kaže gospođa Šuković.

U državnoj mreži sve stanice su na tačno određenim lokacijama, a Centar raspolaže samo sa jednom mobilnom stanicom koju koristi za  redovne poslove i to uglavnom za realizaciju monitoringa privrednih subjekata po cijeloj Crnoj Gori. Tokom avgusta naša mobilna stanica bila je zauzeta u realizaciji programa kvaliteta vazduha oko KAP-a (u skladu sa ugovorom o realizaciji monitoringa KAP-a za 2012. godinu) i Centar je prvog slobodnog dana, u dogovoru sa Agencijom, prebacio opremu – mobilnu stanicu i pumpe na lokaciju u Nikšiću kako bi premostili problem nefunkcionisanja stacionarne stanice. Na ovoj lokaciji će biti još nekoliko dana do rješavanja problema od  ovlašćenog servisera.

Osam mjernih mjesta

Zakonom o zaštiti vazduha (Sl list CG br. 40/11) i Uredbom o uspostavljanju mreže mjernih mjesta za praćenje kvaliteta vazduha (Sl. list CG br. 44/10, 13/11) uređen je, između ostalog, način praćenja kvaliteta vazduha, zone kvaliteta vazduha u Crnoj Gori, kriterijumi za određivanje lokacija mjernih mjesta i minimalnog broja mjernih mjesta, broj, raspored i tačne lokacije mjernih mjesta, njihova namjena i vrste zagađujućih materija, čije se koncentracije prate za svako mjerno mjesto pojedinačno. Inače, od osam mjernih mjesta Centar realizuje mjerenja na sedam. Svaka mjerna stanica je reprezent određene zone, odnosno karakteristika zone koju predstavlja – kaže Danijela Šuković.

Mjerenje sumpronih i azotnih okisa

U Pljevljima – Centar se vrši automatsko mjerenje azotnih oksida (instrument na kalibraciji) i mjerenje PM10 i PM2,5 čestica. Gravimetrijsko određivanje (laboratorijska obrada) sadržaja čestica zahtijeva tri dana za dobijanje srednje dnevne vrijednosti ovog parametra. To je glavni razlog nemogućnosti dnevnog izvještavanja građana. Dakle, već danas Agenciji su dostavljene srednje dnevne vrijednosti za PM 10 i PM 2,5 za prethodni mjesec i ponavljam da će do 10. septembra, u skladu sa ugovorenim obavezama, biti dostavljen mjesečni izvještaj.

U Pljevljima – Gradina i Podgorici – Golubovci trenutno se vrši mjerenje sadržaja sumpornih i azotnih oksida (Gradina) i azotnih oksida (Podgorica). U skladu sa regulativom mjeriće se i ozon i isparljiva organska jedinjenja. U Gradini i Golubovcima u junu mjesecu su postavljene nove stanice (donacija IAEA – Međunarodna agencija za atomsku energiju) i nažalost, serviser angažovan od  donatora još uvijek nije završio posao povezivanja stanica sa Centrom, što onemogućava dnevno očitavanje podataka i očitavanje podataka se mora obavljati periodičnim terenskim radom – npr. svakih 10 dana u Pljevljima. Vrijeme godišnjih odmora osnovni je razlog kašnjenja reakcije donatora i ovlašćenih servisera bez obzira na više urgencija upućenih sa naše strane.

Izvještaj za sve lokacije (Tivat-UB, Pljevlja-UB, Gradina-SB, Golubovci-SB, Nikšić-UB, Bar-UB, Podgorica-UT) će biti proslijeđen Agenciji i naravno dostupan javnosti.

 Neutemeljene informacije

Na naše pitanje da li su građani Crne Gore dovoljno edukovani o sadržaju ugljen-monoksida, ozona, sumpornih i azotnih okisa i drugih štetnih materija gospođa Šuković odgovara:

- Lično smatram da javnost nije dovoljno edukovana, a vjerujem da je jedan od razloga nedostatak stručnih emisija i članaka u medijskom prostoru. Građani su ovih dana „zatrpani“ nizom informacija, od kojih mnoge nijesu stručno utemeljene – kaže Šuković.

 Kvalitet vazduha po narudžbi?

  – U opštini Pljevlja postoje dvije stacionirane stanice. Već je pojašnjeno šta se i kako na njima mjeri i prati. Dodatno, Centar mobilnu stanicu često angažuje na teritoriji opštine Pljevlja, kad god opština ili privredni subjekti naruče uslugu – određene analize kvaliteta vazduha na konkretnim lokacijama. U prethodnom periodu realizovali smo poslove po zahtjevu Gradir Montengro, Rudnika uglja, Montenegro Cement Company… – kaže Šuković.

U CETI-ju ističu da je nakon sedmodnevnog uzorkovanja potrebno još sedam dana za laboratorijsku analizu…

U Nikšiću vrši se kontinualno automatsko mjerenje prizemnog ozona, azot monoksida, azot dioksida…

Tokom avgusta naša mobilna stanica bila je zauzeta u realizaciji programa kvaliteta vazduha oko KAP-a…

Biotehnički fakultet u Podgorici: Voće u fazi zrenja je bezbjedno

Praškaste čestice ne utiču značajno na aminokisjelinski sastav biljaka sve dok se ne pojavi nekroza lišća

Biotehnicki fakultet u 300x220 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?Laička javnost ovih dana često postavlja pitanje – da li su praškaste materije prisutne na plodovima voća, povrća ili grožđa koje je još neobrano. Zato smo sa ovim pitanjem zakucali na vrata mjerodavnih – dr Natalije Perović i dr Momčila Radulovića sa Biotehničkog fakulteta u Podgorici.

Smanjenje fotosinteze

- Da bi precizno odgovorili na ovo pitanje moramo imati saznanje toksičnosti materija u praškastim česticama – kaže dr Perović.

- Mi ne raspolažemo takvom informacijom, a ne vjerujem da je takvih ispitivanja bilo. U svijetu ova problematika takođe nije prioritetna. Najdetaljnije je proučavan uticaj na biljke gasovitih zagađivača sumpor-dioksida i fluorovodonika. Najčešći zagađivači iz atmosfere su, pored njih, SO3, H2S, Cl2, HCl, NO, NO2,  N2O2 N2O4, NH3, jedinjenja olova i ugljovodonici.

Da bi došlo do oštećenja biljaka potrebno je da one dođu u neposredan dodir sa zagađivačem i da ih nadzemnim organima ili korijenom usvoje. Djelovanje zagađivača vazduha na biljke stoga u velikoj mjeri zavise i od intenziteta zagađujućih supstanci.

- U slučaju praškastih čestica od požara smatram da njihovo taloženje na površini biljke smanjuje apsorpciju i povećava temperaturu biljaka. Smanjuje se asimilaciona površina i intenzitet fotosinteze. Ova pojava može negativno uticati i na vodni režim biljaka. Smanjenje intenziteta fotosinteze, međutim, ne mora da ima teže posljedice po biljke. Utvrđeno je da dim ne utiče značajno na aminokisjelinski sastav biljaka sve dotle dok se ne pojavi nekroza lišća.Takva pojava za sada nije registrovana. Tako da ne očekujem značajan negativan uticaj praškastih čestica od požara na kvalitet povrća i voća, pogotovu u završnoj fazi zrenja – kaže dr Perović.

Voće (samo) zaštićeno

Sličnog mišljenja je i dr Radulović.

- Teško je dati potpun odgovor bez egzaktnih rezultata sa terena i zajedničkog odgovora više struka. Ipak, sa stanovišta agronomske struke ne ulazeći u druge posljedice ove prašine (direktno iz vazduha na ljude, životinje ili biljke) odgovor bi mogao biti sljedeći:

- Šumsko drveće, šikare i trave su uglavnom sastavljene od ugljenika i kiseonika, a znatno manje vodonika. Ova tri elementa zajedno čine  99 odsto drvne mase. U drvetu je ima još mineralnih materija (elemenata) koji formiraju prašinu (svih zajedno ispod 1 odsto). Glavni elementi koji sagorijevanjem naših šuma formiraju prašinu (pepeo) su Ca, Mg, k, Na, P, S, Fe. Al, Mn, a znatno manje je teških metala Mo, Co, Cu, Zn, Ni, Pb,Cd,Hg. Potencijalna opasnost za čovjeka od ove prašine na plodovima postoji kod povećane koncentracije teških metala kojih je na sreću u ovoj prašini daleko najmanje.

Takođe, vrlo malo prašine može doći na plodove voća, povrća i grožđa jer se nalaze uglavnom ispod lišća. Plodovi koji se prije upotrebe peru su potpuno bezbjedni. Praškaste materije ne prodiru u plod. Obilaskom dijela terena nijesam naišao na vidljive tragove prašine na voću.

Oprano slobodno jesti

- Potencijalna opasnost bi postojala u slučajevima kada je požar u neposrednoj blizini mjesta gdje se nalaze zasadi sa plodovima pred berbu – ističe dr Radulović, a drvna masa je usljed većeg prisustva teških metala u tom zemljištu imala povećanu koncentraciju ovih elemenata. Ukoliko postoji sumnja za ovakav slučaj, a na plodovima je vidljiva praškasta materija, ovakve plodove bi prije upotrebe trebalo ponijeti na analizu, pogotovo ako se planira njihova prerada tj. upotreba bez pranja. U svim ostalim slučajevima ovoliko povećana koncentracija praškastih materija u vazduhu ne bi trebala da ima štetnog uticaja na ljude koji konzumiraju voće i povrće sa prostora gdje je ova povećana koncentracija izmjerena – kaže dr Radulović na kraju.

Teško je dati potpun odgovor bez egzaktnih rezultata sa terena i zajedničkog odgovora više struka…

Vrlo malo prašine može doći na plodove voća, povrća i grožđa jer se nalaze uglavnom ispod lišća…

 J.S. – D.C.

Organizovano protiv eko-kriminala

I u Crnoj Gori  treba razmišljati o osnivanju ekološke istraživačke agencije kao što to rade u razvijenim zemljama

Aleksandar Perovic 01 09 09 2012 u 300x272 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?Da li je „nečisti“ vazduh koji smo udisali proteklih dana eko-terorizam i kako mu stati na put, pitanje je sa kojim smo počeli jučerašnji razgovor sa Aleksandrom Perovićem, izvršnim direktorom „Ozona“, poznatog ekološkog pokreta iz Nikšića.

Drveće i pečurke

- Eko-terorizam je uništavanje ili prijetnja uništavanjem životne sredine – podsjeća Perović – i protiv njega se moramo organizovano boriti. S obzirom da je uzročnik šumskih požara u 97 odsto slučajeva ljudski faktor, jasno je da se radi o pokušaju pribavljanja protivpravne imovinske koristi, bez obzira da li je riječ o drvnoj masi ili pečurkama, za koje se tvrdi da su motiv za veliki broj požara širom Cne Gore – kaže on.

Mišljenja smo da postoje opravdane sumnje da se organizovanom kriminalu, eko-kriminalu, u koji su uključene različite interesne grupe, te da su izazivači požara samo prvi u lancu, koji nastavljaju oni koji nelegalno transportuju, a kasnije i prodaju drvnu masu, odnosno pečurke.

Upravo zato smo istakli da i institucije poput državnog tužioca i policije moraju konačno preduzeti mjere da se prvo identifikuju, a zatim i procesuiraju prekršioci zakona, jer ekološka i šumarska inspekcija nemaju te nadležnosti.

Čovjek i biosfera

Požari koji su uništili značajan šumski fond i živi svijet na prostoru koji su zahvatili, spadaju u ovu kategoriju, naročito jer za posljedicu imaju izazivanje opšte opasnosti, što se reflektuje kroz povećano aerozagađenje, i negativan uticaj na zdravlje ljudi i životnu sredinu.

Tu naročito treba na umu imati da i u dijelu područja koje imaju različite stepene međunarodne i nacionalne zaštite (UNESCO, Čovjek i biosfera, Nacionalni parkovi, EMERALD…) postoje opravdane sumnje da je ljudski faktor uzročnik, što takođe treba biti ili bi makar trebao biti, dovoljan razlog da državni tužilac i policija pronađu razlog da se uključe u cijelu priču.

Kako Crna Gora na putu EU integracija treba da kandiduje područja koja imaju potencijal da budu dio NATURA 2000 mreže, treba imati u vidu da to pojedinim interesnim lobijima ne ide na ruku i da će oni pokušati spriječiti da se to desi, što je takođe prostor za djelovanje više institucija, jer je jedan od poznatih mehanizama upravo uništavanje životne sredine izazivanjem šumskih požara, kako bi se određenim područjima nanijela šteta i spriječilo da dobiju stepen zaštite koji zaslužuju – kaže Perović.

Riječju, u razvijenim zemljama postoje i ekološke istraživačke agencije kojima su eko-kriminal i eko-terorizam glavni domen interesovanja i djelovanja, pa mi u „Ozonu“ smatramo da bi i u Crnoj Gori bilo prostora da se osnuje ovakva institucija, naročito imajući u vidu da smo se proglasili ekološkom državom – kaže Perović.

Požari najveći „proizvođači“ praškastih čestica

Proteklih dana mnoga brda u okolini Podgorice bila su u plamenu. Beri, Komani, Baloči, Seoce, Kopilje, Rogami, Kuči, Korita, Brskut, Momče…

Pozar na Gorici 1607 2012 Aleksandar Ljumovic u 300x196 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?Zato nije ni čudo što je glavni grad bio „okovan“ praškastim česticama. Vatrenoj stihiji, kao što se zna, „na biljegu“ prvi staju profesionalci iz Službe zaštite Podgorica. Za njih ovog ljeta praktično nije bilo odmora. Bili su, kako ističe njihov komandir mr Radomir Pješčić, u službi svih građana Podgorice. Uostalom, dovoljno je vidjeti podatke o 2.760 intervencija na stambenim zgradama, u šumama i parkovima Podgorice, na sitnom rastinju, odnosno dimnjacima, pa se uvjeriti u to. I shvatiti podgoričke vatrogasce koji imaju običaj da kažu – ne ponovilo se! I što se zalažu za što bolju tehničku opremljenost jer „više preventive značiće manje požara i manje praškastih čestica“…

Tip intervencije Ove nedelje Ovog mjeseca Ove godine
Požari (od 03.09.-06.09. do 14,00h)
Stambeni prostori        1         19        140
Šume i parkovi        3           8          34
Prevozna sredstva        1           7          51
Sitno rastinje i trava      40        551      1313
Smeće i kontejneri        6          19        158
Dimnjaci        /            /          30
Ostalo        1          76        302
Ukupno:       52        680       2028

 Za obnovu crnogorskih šuma potrebno je 70 godina

Prema prvim procjenama odgovornog osoblja iz 14 područnih jedinica Uprave za šume, opožarena površina od početka pojave požara pa do kraja avgusta ove godine iznosi oko 5.800 hektara – kaže Radoš Šućur, direktor

Rados Sucur 2 u 218x300 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?Potreban je prosječan ljudski vijek da se izgorjele šume obnove. Kazano je da jedno odraslo drvo proizvodi kiseonika za tri ČOVJEKA. Da hektar šume apsorbuje 40 tona prašine. Zaprijećeno je i sa najnezahvalnijim porukama… Kaznama novčanim i zatvorskim neodgovornom ČOVJEKU, ali ni to nije mnogo pomoglo.

Četrdeset tona prašine

Ovako Radoš Šućur, prvi čovjek Uprave za šume Crne Gore, komentariše najnovije „stanje“ u vazduhu Crne Gore. Potreban je prosječan ljudski vijek da se izgorjele šume obnove. Kazano je da jedno odraslo drvo proizvodi kiseonika za tri ČOVJEKA. Da hektar šume apsorbuje 40 tona prašine. Zaprijećeno je i sa najnezahvalnijim porukama… Kaznama novčanim i zatvorskim neodgovornom ČOVJEKU, ali izgleda još uvijek uzalud.

Prema prvim procjenama odgovornog osoblja iz 14 područnih jedinica Uprave za šume, opožarena površina od početka pojave požara pa do kraja avgusta 2012. godine iznosi oko 5.800 hektara. Najviše opožarenih površina je u opštini Pljevlja (2.300 hektara) i Nikšiću (1.150 hektara). Najmanje, ispod 50 hektara opožareno je u Plavu, Beranama, Rožajama i Šavniku.

Što se tiče opožarene drvne zapremine, ona je oko 450.000 m3, a od toga je najviše opožarene drvne zapremine u Pljevljima (400.000 m3). Ovdje se mora postaviti pitanje da li je bio pravi trenutak da se u Vektri uvede stečaj uoči žestokih vrućina kada je mogućnost požara znatno uvećana. Uz to, u Upravi ćemo učiniti sve da se opožarena drvna masa u Pljevljima iskoristi na najoptimalniji način kako bi se nastala šteta umanjila.

Crni i bijeli bor

Na pitanje koliko iznosi prva procijenjena šteta od požara, prvi čovjek Uprave za žume Crne Gore kaže:

- Veliki dio štete, posebno u Pljevljima, nastao je u visoko ekonomskim šumama jele, smrče, crnog i bijelog bora. Dio ove drvne mase se može iskoristiti, ali sa manjom ekonomskom isplativošću. No, kad se prave procjene, opožarena drvna masa nije primarna u nastaloj šteti. Mnogo veći udio štete je baziran na izgubljenom godišnjem zapreminskom prirastu, a on se odnosi na duži vremenski period.

Drugo, troškovi sanacije opožarenih površina su vrlo visoki i oni procijenjeno iznose 1.000.00 eura po hektaru. Ovde moram istaći da zbog nedostatka sredstava ovo zadnjih godina je rađeno na zanemarljivim površinama, što nije dobro za crnogorske šume. I treće, troškovi gašenja čiji smo svjedoci ovih mjeseci i nedjelja su visoki. Procijenjeno, sve ovo iznosi iznad deset miliona eura. Podaci kojima raspolažemo u zadnjih 15 godina govore o cifri oko 30 miliona eura. Opožarena drvna masa u ovom periodu procijenjena je na dva miliona m3.

Od maja do septembra

Interesantan je i njegov odgovor koliko treba godina da se obnove crnogorske šume.

- Kampanjom, kao preventivnom mjerom od šumskih požara, organizovanom u junu, odgovorne strukture u šumarstvu, su pokušale djelovati na ČOVJEKA kao osnovnog izazivača šumskih požara. Kroz kampanju uticano je i filmom i riječju, i fotografijom i tekstom na ČOVJEKA koji je izazivač požara u iznad 95 odsto slučajeva. Čitava Crna Gora bila je prekrivena bilbordima, lecima sa ključnim porukama vezanim za požare. Sve ovo interpretirano je u maju, junu, i u septembru… Možemo konstatovati da se ČOVJEK u ovoj 2012. godini potpuno neodgovorno ponio prema šumama koje su njegova zaštita i cilj je najveći korisnik. A da ponovim jednu od osnovnih proljetošnjih poruka… Sedamdeset godina je potrebno da se obnove opožarene površine i izgorjele šume – kaže Radoš Šućur.

 Za 10 godina posađeno 13,5 miliona sadnica

- U posljednjih 10 godina posađeno je 13,5 miliona sadnica. Najviše u 2007. (1.750.000) i u 2010. (2.270.000) godini. Prirodno obnavljanje, uz već prethodno navedeno, doprinijeli su da je površina pod šumama sa procijenjene od 45 odsto dostigla 59,9 odsto od ukupne teritorije Crne Gore, što nas čini jednom od najšumovitijih država Evrope – ističe Šućur.

Zapremina drvne mase je sa procijenjenih 72 miliona m3 dostigla 118 miliona m3. Dakle, zapremina drveta i karbon koji se nalazi u Crnoj Gori značajno se povećavaju. Uz požare, značajna opasnost bile bi i izuzetno visoke sječe koje su bile karakteristika pojedinih perioda prošlog vijeka, za čiju posljedicu danas imamo lošu sortimentnu strukturu šuma, posmatrano sa ekonomskog aspekta.

Dakle, modele sječe i gajenje šuma potrebno je u narednom periodu podvrgnuti posebnoj požnji, pogotovo stručnoj – kaže on.

Preduzeti mjere koje povećavaju otpornost šuma na prirodne nepogode

Na pitanje koje mjere na zaštiti crnogorskih šuma treba primijeniti, naš sagovornik kaže da treba preduzeti sve one mjere koje povećavaju otpornost šuma na prirodne nepogode i mjere zaštite šuma koje izaziva ČOVJEK.

- Lično ću se založiti da već od 2013. godine Uprava za šume dobije više na odgovornosti u ovoj oblasti. Ostali smo jednostavno na marginama. Ako nešto ne funkcioniše kao sistem treba provjeriti da li je on dobro postavljen ili se ne sprovodi. Tražićemo da kroz zakonsku infrastrukturu kao i kroz odgovarajuće ljudske i materijalne resurse značajnije doprinesemo kvalitetu crnogorskih šuma – istakao je Šućur.

J.S.- D.C.

Nikšić: Otprašivač u Željezari još bez saglasnosti

NIKŠIĆ - Zbog požara kakvi se ne pamte u nikšićkoj opštini odavno, jer ih je bilo desetine na prostoru od Bilećkog jezera do Pustog lisca, Golije i Maganika, minulog mjeseca u gradu pod Trebjesom bila je svakodnevno velika tmina, teže se disalo…, pa su Nikšićani zaboravili na zagađivače koji ih truju već decenijama.

Detalj kada se iz Zeljezare ispusta gusti dim 1 09 09 2012 u 300x221 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?„Crne tačke“

Među najznačajnijim ekološkim crnim tačkama su dugo ubrajani, Željezara, Trebjesa, Studenačke glavice (gdje je nekad davno postojao prečišćač otpadnih voda), asfaltna baza, nedostatak valjane deponije za odlaganje otpada…

Krenulo se u otklanjanje tih problema, ali se ni danas ne može reći da Nikšićani nemaju izuzetnih poteškoća kad je riječ o zaštiti životne sredine.

U Nikšiću je, na primjer, srednja godišnja vrijednost benzopirena prelazila dozvoljenu godišnju ciljnu vrijednost, a na lošiji kvalitet vazduha najviše su uticala prekoračenja koncentracije praškastih materija.

Željezara je tokom prošle godine radila smanjenim kapacitetom, periodično, odnosno, radila je samo njena stara peć, koja nije ni imala otprašivač. Nakon donošenja rješenja o odbijanju saglasnosti na Elaborat procjene uticaja na životnu sredinu ugradnje elektrolučne peći 65 tona sa sistemom za otprašivanje, postrojenjem za obradu voda za hlađenje peći i percijalnom rekonstrukcijom konti liva, iz te kompanije nijesu preduzimani dalji administrativni koraci, a neophodno je završiti započetu proceduru i omogućiti puštanje u rad nove elektrolučne peći koja ima sistem za otprašivanje gasova.

U opštinskoj Službi za zaštitu životne sredine kažu i da treba posebnu pažnju posvetiti održavanju vozila, te izmještanju glavnih saobraćajnica van gradskog jezgra, izgradnjom zaobilaznica, ali smanjiti broj nelagalnih deponija, kao najvažnije pominju činjenicu da nema katastra izvor zagađivača.

Odlagalište Mislov

U Nikšiću, osim odlagališta Mislov do, ne postoji izgrađena sanitarna deponija, pa se otpad sa seoskog područja odlaže „na divlje“ bez ikakvog reda i kontrole. Sve to potvrđuje da Nikšićani probleme sa odlganjem smeća, tim prije što je i odlagalište Mislov do vremenski ograničeno, moraju rješavati izgradnjom savremene deponije, koja bi imala regionalni karakter i obezbjeđivala sigurnost po zdravlje ljudi.

Na opšte zadovoljstvo, radovi na izgradnji novog gradskog kolektora su u punom jeku, što garantuje da će uskoro donji tok rijeke Zete biti nezagađen. Istina, dosadašnjim ispitivanjem i gornjeg toka Zete, u više navrata, evidentirana su zagađenja i to čak blizu samog izvorišta, što bi se moglo pripisati jedino nesavjesnim građanima.   

Ra.P.

Pljevlja: Tamna strana zagađene duše

pljevlja 05 09 6 09 09 2012 u 300x219 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?PLJEVLJA – Grad bogate tradicije, kulturno - istorijske baštine, grad sporta, muzike, jednom riječju grad koji ima dušu, sve su to asocijacije vezane za Pljevlja. Nažalost, postoji i ona druga, mračna strana, pa je česta, a ponekad i prva asocijacija da su Pljevlja zagađen grad, grad sa velikim ekološkim problemima.

„Prljava industrija

Početak tih problema vezan je za intenziviranje razvoja industrije i datira još od sedamdesetih godina. Bogato rudno i mineralno bogatstvo ujedno je i prokletstvo ove sredine, jer je donijelo i tzv. „prljavu industriju“, koja degradira prirodnu okolinu. Da situacija bude još teža Pljevlja su grad smješten u kotlini, bez prirodnog provjetravanja i tokom većeg dijela godine magla zadržava sva emitovana zagađenja u prizemnom sloju.

Prva mjerenja kvaliteta vazduha u Pljevljima otpočela su 1976. godine. Zagađenost vazduha u pljevaljskoj kotlini posljedica je emitovanja različitih vrsta lebdeće prašine, ugljene prašine, dimnih i izduvnih gasova. Na kvalitet vazduha u pljevaljskoj kotlini dominantan uticaj ima rudarsko – termoenegetski kompleks, a tu je i oko četrdeset kotlarnica i 5.000 individualnih ložišta. Ukupna količina uglja koja sagori u Pljevljima je oko 1.500.000 tona godišnje, zbog čega u vazduh odlazi ogromna količina sumpor-dioksida, čađi, dima…

Šezdeset četiri dana

Na kvalitet vazduha u Pljevljima utiče i odlagalište otkrivke na Jagnjilu, deponija pepela i šljake Maljevac, deponije smeća i bespravna smetlišta, saobraćaj i drugi izvori.

Prema podacima Agencije za zaštitu životne sredine za 2011. godinu, prekoračenja koncentracije, ovih dana često pominjanih PM10 čestica su 193 dana od 334 dana validnih mjerenja prelazile propisanu graničnu vrijednost. Dozvoljeni broj je 35. Od početka 2012. godine Pljevlja imaju već 64 takva dana, a sa početkom grejne sezone za očekivati je da taj broj bude znatno veći. Najveća vrijednost PM10 čestica izmjerena je 7. januara ove godine, kada je bila sedam puta veća od dozvoljene.

Monitoring kvaliteta vazduha posljednje tri godine sprovodi se na automatskoj stacionarnoj stanici u Ulici Skerlićevoj. Opremu, koja je stanici nedostajala za potpunu realizaciju programa monitoringa kvaliteta vazduha, u okviru državne mreže donirala je početkom 2012. godine Međunarodna agencija za atomsku energiju iz Beča, što će omogućiti mjerenje koncentracije svih predviđenih parametara na svim mjernim mjestima u okviru državne mreže. U okviru ove mreže, početkom 2012. godine počela je sa radom i stacionarna stanica u selu Kruševo na lokalitetu Gradina.

Otilovići i Odžak

Kvalitet vode za piće je jedan od najvećih problema u pljevaljskoj opštini. Nevolje nastaju sa prvim obilnijim jesenjim kišama i prvim otapanjem snijega u proljeće kada dolazi do zamućenja i voda je po fizičko – hemijskim i bakteriološkim svojstvima neispravna. Postrojenje za preradu vode u vodovodu Pliješ ne posjeduje adekvatnu opremu za preradu jezerske vode, već samo izvorske. Količina vode koja se koristi iz jezera Otilovići je znatno veća od izvorske vode iz Odžaka, pa vodovod nije u mogućnosti da isporuči kvalitetnu vodu potrošačima i po nekoliko mjeseci tokom godine.

Kosanica i Bobovo

Za razliku od samog grada i neposredne okoline koji imaju ozbiljne ekološke probleme, seosko područje je uglavnom očuvano.  Kako saznajemo u Službi za poljoprivredu, na području opštine registrovano je 29 proizvođača organske hrane. Većina se bavi, njih 72 odsto, proizvodnjom heljde, a zastupljeno je i voćarstvo, stočarstvo, ljekovito bilje, proizvodnja žitarica i krompira. Većina proizvođača je u prelaznom periodu dobijanja sertifikata. Organska hrana uzgaja se uglavnom na području Kosanice, Bobova, Glibaća.

A.S.

Mojkovac: Ostavština industrijskog doba

cisto pogled na mojkovacku dolilnu i sanirano jaloviste 09 09 2012 u 300x219 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?MOJKOVAC - Zloglasno, toksično flotacijsko jalovište bivšeg rudnika Brskovo sanirano, nema dima iz fabričkih dimnjaka, vazduh i voda čisti, zemljište sačuvano od hemije, idilične zelene livade, plodne doline, bistri izvori, Tara, planine, šume… – tako danas izgleda mojkovački kraj. Ipak, ni tamo nije, kada je riječ o životnoj sredini, baš sve toliko sjajno, kakvim se na prvi pogled čini. I grad na Tari, još uvijek, ima ekoloških problema, uglavnom vezanih za otpad. Najozbiljniji među njima datira iz industrijskog doba.

U dijelu flotacije bivšeg rudnika, koji je, svojevremeno, kupila nikšićka firma „Unis san“, koja se bavi otpadnim željezom i drugim upotrebljavanim metalima, nalazi se, na otvorenom prostoru, kako se procjenjuje, nekoliko hiljada kubika otpada, gotovo identičnog onom u jalovištu.

Opasni otpad u flotaciji

- To je opasan industrijski otpad, koji se mora propisno deponovati, i to što prije, jer ne samo da predstavlja stalnu prijetnju po zdravlje ljudi i životnu sredinu, već, spiranjem tog materijala u kišnim danima, neprekidno nanosi štetu. Ona nije toliko očigledna i vidljiva, tako da se taj vrlo krupan problem godinama ignorisao – kaže potpredsjednik opštine i prvi čovjek Savjeta za ekologiju, Stevan Grdinić.

On smatra da je obaveza firme u čijem krugu se nalazi taj toksični otpad, da ga i ukloni.

- Firma „Unis san“ nije kupila samo objekte i željezo koje tamo vadi i prodaje, već i sve u krugu, koji je bio predmet trgovine, prema tome i taj otpad. Ona je, dakle, po zakonu, obavezna da riješi taj problem. Više puta smo na to upozoravali vlasnika, ali on nije reagovao. Mi, zapravo, tu nemamo nikakve instrumente, niti nadležnost, da nešto preduzmemo. Tu bi, konačno, morale da reaguju državne institucije, nadležne državne inspekcije, jer je to njihov posao. Nažalost, ništa do sada, sa te strane, nije preduzeto da se ovaj problem riješi – rekao je Grdinić.

Računa se na – Slovačku

Lokalna uprava je, dok se čekalo da „prorade“ nadležni, prije nekoliko godina pokušala da nađe rješenje za opasnu ostavštinu industrijskog doba, u saradnji sa slovačkom firmom „Geosijal“, specijalizovanom za opasne industrijske otpade.

- To je i dalje aktuelno. „Geosijal“ je spreman da uradi projektnu dokumentaciju uklanjanja otpada iz flotacije i njegovog propisnog deponovanja. Izrada projekta koštaće oko 150.000 eura. Ta sredsva je, kako je prije nekoliko godina bilo najavljeno, trebalo da obezbijedi, kao pomoć Mojkovcu, Vlada Slovačke, ali je, iz meni nepoznatog razloga, projekat stavljen na čekanje, ali nije odbačen, tako da je šansa da, kroz saradnju sa Slovacima, riješmo ovaj problem, i dalje realna – optimista je Grdinić.

Pored tog otpada, flotacija je, po njegovim riječima, ekološki problematična i zbog neprečišćenih otpadnih voda jednog pogona za plastifikaciju i eloksiranje aluminijumskih profila.

Fekalije „ukrale“ potok

Mojkovački ekološki minus su i fekalne vode. Svojevrsni je paradoks, naime, da se ta vrsta otpada, iz dijela grada, uliva u Taru, regulisanim koritom Juškovića potoka, i to u neposrednoj blizini savremenog postrojenja za prečišćavanje otpadnih komunalnih voda, izgrađenog prije nekoliko godina, u okviru projekta sanacije jalovišta.

- Ne radi se tu o fekalnim vodama direkno sprovedenim u Taru. To je, formalno, dio sistema za odvod atmosferskih voda. Problem je što je fekalna kanalizacija, svojevremeno, spojena sa atmosferskom. Uradili su to vlasnici kuća, bez ikakvih odobrenja. To je problem koji, naravno, moramo rješavati, kao i pitanje privremene deponije smeća i sanacije površnskog kopa bivšeg rudnika – kazao je Grdinić.

Te manjkavosti na ekološkoj razglednici, međutim, po njegovom mišljenju, ne mogu pokvariti opšti utisak da mojkovački kraj predstavlja čistu i zdravu životnu sredinu. Bistri izvori, zelene livade, doline, šume i planine dominiraju, pejzaži su takvi da se poneka neprijatna sitnica čak i ne primjećuje.

Lokalna trpeza zdrava

Hrana koju Mojkovčani jedu, barem ona proizvedena u lokalu, van industrijskih pogona, potpuno je zdrava, tvrdi Grdinić. Za onu što stiže sa strane, međutim, nije siguran.

- Ne znam kakvog je kvaliteta hrana koja dolazi sa strane, zapakovana. Ne znam to ni za pijacu, ali sigurno znam da je ono što stiže sa mojkovačkih njiva, iz voćnjaka, sa katuna i sela, potpuno zdravo i ekološki maksimalno čisto. Danas se sve više priča o povratku na organsku poljoprivrednu proizvodnju. U Mojkovcu je ta priča suvišna, smatra on.

- Kod nas se, zapravo, način proizvodnje hrane, iz vremena naših djedova, praktično nije mijenjao osim ulaska mehanizacije. Sve je bilo i ostalo potpuno prirodno. Hemija nije razorila njive, jer nije bilo potrebe za njenom primjenom. U industrijskom dobu, i kasnije, proizvodilo se vrlo malo, uglavnom za svoje potrebe, što se moglo i na „starinski“ način. To će se, koliko god sad paradoksalno izgledalo, pokazati kao dobitak, jer je poljoprivredno zemljište ostalo sačuvano. Mi, sada, imamo osnovni uslov za proizvodnju sve traženije i rjeđe zdrave hrane, a to je potpuno zdravo zemljište. Imati to, znači biti u prednosti – kaže Grdinić.

R. Ć.

Zagađivači „na četiri točka“

Medjunarodni dan bez automobila 22 09 2010 Stanoje Begovic45 u 300x222 NAŠA TEMA: Kakav vazduh udišemo ovih dana?Nijesu samo požari i praškaste čestice zagađivale ovog ljeta nebo iznad Podgorice, Nikšića, Pljevalja, Cetinja, Mojkovca… Veliki doprinos dali su i zagađivači „na četiri točka“, odnosno automobili kojih je svakim danom sve više.

Prema podacima Zavoda za statisiku – Monstata, prošle godine je u našoj zemlji registrovano 171.973 putničkih automobila. A kakvi su tek zagađivači teretni kamioni, traktori, teške građevinske mašine… Uostalom, tabela o broju registrovanih putničkih automobila u Crnoj Gori po opštinama koju objavljujemo sve govori…

JUN

 

2011

 

Opština

Broj registrovanih putničkih automobila

 

Opština

Broj registrovanih putničkih automobila

   
  UKUPNO

16 151

  UKUPNO

171 973

  Andrijevica

86

  Andrijevica

823

  Bar

1 422

  Bar

14 240

  Berane

561

  Berane

5 851

  Bijelo Polje

753

  Bijelo Polje

8 021

  Budva

904

  Budva

9 218

  Cetinje

525

  Cetinje

5 404

  Danilovgrad

319

  Danilovgrad

3 823

  Herceg Novi

869

  Herceg Novi

10 447

  Kolašin

158

  Kolašin

1 560

  Kotor

810

  Kotor

8 514

  Mojkovac

154

  Mojkovac

1 478

  Nikšić

1 672

  Nikšić

16 695

  Plav

212

  Plav

1 890

  Pljevlja

598

  Pljevlja

6 441

  Plužine

55

  Plužine

456

  Podgorica

5 494

  Podgorica

60 737

  Rožaje

380

  Rožaje

4 005

  Tivat

544

  Tivat

5 034

  Ulcinj

525

  Ulcinj

6 360

  Šavnik

37

  Šavnik

316

  Žabljak

73

  Žabljak

660

 

 

Anketa

BRANKA RAJKOVIĆ:

- Dobro podnosim „udisanje“ praškastih čestica. Nema neke posebne organizacije. Malo je teže preko noći, ali je preko dana sve okej…

MILOŠ POPOVIĆ:

- Ništa mi ne smeta niti išta osjećam. Građani znaju. Nije to ništa strašno. Sad će se samo da se diže medijska pompa o tome…

DARINKA IVANOVIĆ:

- Pa malo mi smeta, ali uglavnom dobro podnosim. Znam samo za ono što sam vidjela na televiziji. Građani jedino o tome znaju jedino iz sredstava informisanja. Kako drugo?

MILENA JOVANOVIĆ:

- Kako moramo. Ne smeta mi nešto posebno. Nijesam nešto mnogo slušala o tome. Čula sam da je bilo neki priča na televiziji i vjerovatno da su građani upoznati sa tim…

DRAGOMIR SVRKOTA:

- Pa, naravno, da smeta. Osjeća se i noću i teško je za spavanje i uopšte za život. Mada ja sam iz drugog kraja i navikao sam na takve uslove….

 

 

Najnovije u rubrici