I mi pršut za trku imamo

Osnovni uslov da se neki poljoprivredni ili prehrambeni artikl može zaštititi je da se dokaže veza između proizvodnje i geografskog područja

Crnogorski proizvođači, ukoliko smatraju da im je to interes, moći će da zaštite poljoprivredne i prehrambene proizvode oznakom porijekla, geografskom i onom garantovano tradicionalnog specijaliteta. U postupku registracije moraće da dokažu da se proizvodi dobijaju na jedinstven način, specifičan za region, mjesto ili, u određenim slučajevima, državu.

Ovo je suština nacrta zakona o oznakama porijekla, geografskim oznakama i oznakama garantovano tradicionalnih specijaliteta, čiji prijedlog priprema Ministarstvo poljoprivrede, nakon što je prošle sedmice završena javna rasprava.

Prema postojećim propisima samo je njeguški pršut imao oznaku i to geografskog porijekla, a novo rješenje omogućilo bi zaštitu i ostalim poljoprivrednim i prehrambenim proizvodima, kako bi bili prepoznatljiviji na domaćem, ali i na probirljivom evropskom tržištu. Crnogorski aduti mogli bi biti i pljevaljski, njeguški i kolašinski sir, ulcinjska so, riječka riba, krompir iz Trebaljeva... kačamak, cicvara, priganice i mnogi drugi specijaliteti koji se proizvode ili spremaju na tradicionalan način ili imaju poseban kvalitet uslovljen područjem na kome nastaje. Pravi uspjeh bio bi, ako bi se našli na rafovima evropskih megamarketa, odmah pored poznatih - italijanske mocarele, parma pršuta, grčkog feta sira…

- Označavanje bi trebalo da poveća tržišnu vrijednost poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda, prepoznatljivost nekog područja u smislu turističke ponude, ali i informisanost potrošača o porijeklu i kvalitetu te hrane - kaže savjetnica u Ministarstvu poljoprivrede Radana Damjanović.

Prema njenim riječima, osnovni uslov da neki proizvod dobije ove oznake je povezanost proizvodnje sa geografskim područjem, a kakva je veza i kog obima zavisi od znaka koji se želi registrovati. To, kako je dodala, ne znači da sirovine moraju biti domaćeg porijekla.

Da bi dobio oznaku porijekla (ZOP) koja nosi naziv regiona, mjesta ili u izuzetnim slučajevima države, proizvod mora da ima kvalitet i karakteristike koje su bitno uslovljene prirodnim i ljudskim faktorima određene sredine. Da se njegova proizvodnja, prerada i priprema odvijaju na određenom geografskom području.

Za dobijanje geografske oznake treba da ima specifičan kvalitet, reputaciju ili druge karakteristike koje se mogu pripisati geografskom porijeklu.

Garantovano tradicionalnim specijalitetima se ovim zakonom pripisuju posebna svojstva. Tradicionalno, u tom smislu, označava dokazanu upotrebu tog proizvoda na tržištu kroz vremenski period u trajanju od najmanje 25 godina. To je žig za poljoprivredne proizvode ili hranu sa osobinama koje ih jasno razdvajaju od sličnih iz te kategorije. One mogu da se odnose na posebne karakteristike proizvoda kao što su fizičke, hemijske, mikrobiološke ili organoleptičke karakteristike proizvoda, kao i na metod ili na posebne uslove tokom njegove proizvodnje.

Za razliku od postojećeg zakona o oznakama geografskog porijekla iz 2009. godine, koji je obuhvatao sve vrste proizvoda, ovo rješenje predviđa da posebno sertifikaciono tijelo ocjenjuje usaglašenost poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda sa specifikacijom, u kojoj je detaljno opisan način dobijanja - kaže naša sagovornica.

- Predviđeno je da proizvođači sami pripreme specifikaciju u kojoj se navodi ime proizvoda, na koji se način proizvodi, od kojih sirovina, zatim kakve su njegove fizičko-hemijeske, mikrobiološke i organoleptičke osobine, odnosno tačan opseg masnoće, soli, vode…. i drugih sastojaka, zatim boje, mirisa… Najvažnije je da se u zavisnosti od oznake koja se želi dobiti, navedu posebnosti u proizvodnji određenog proizvoda u nekom području. To znači opis autentične lokalne metode za dobijanje i detaljne podatke koji ukazuju da su karakteristike proizvoda uslovljene geografskim porijeklom. Specifikacija je dio zahtjeva za registraciju oznake, koji se podnosi Ministarstvu. Da li određeni proizvod ispunjava uslove iz tog dokumenta utvrđuje se kroz postupak ocjenjivanja usaglašenosti, koji sprovodi ovlašćena sertifikaciona kuća - kaže Damjanović.

Zakon kojim se uređuje politika kvaliteta, u najvećoj mjeri je usaglašen sa evropskim regulativama, a biće potpuno, donošenjem podzakonskih akata. Zaštita proizvoda ovim zakonom uslov je da se on može zaštititi i u okviru EU.

Odredbe ovog zakona ne primjenjuju se na alkoholna pića i proizvode od grožđa i vina, osim na vinsko sirće. Zaštita oznakama porijekla nije isto što i kolektivni žig „Dobro iz Crne Gore”, koji je registrovala Privredna komora, a koji se odnosi na visok kvalitet proizvoda.

Udruženi proizvođači lakše do tržišta

Zaštita proizvoda, prema riječima Damjanović, omogućava da se održe tradicionalne metode proizvodnje hrane na određenim područjima i postigne, ali i održi kvalitet tog proizvoda.

- Trebalo bi da podstakne poljoprivredne proizvođače da se udružuju, jer je predviđeno da zahtjev za dobijanje oznake može podnijeti samo grupa proizvođača, ako ih na određenom geografskom području ima više. Udruženi proizvođači mogu biti konkurentniji na tržištu. To u krajnjem doprinosi i razvoju područja sa koga potiču - ističe ona.

Jedinstvena tehnologija za neki proizvod

Prema ovom zakonu, ako grupa proizvođača zaštiti proizvod sa nekog područja, recimo njeguški pršut, pljevaljski sir ili neki drugi proizvod, svi ostali proizvođači, ako žele da koriste taj znak, moraće da proizvode na potpuno isti način, odnosno prema tehnologiji navedenoj u prvobitnoj specifikaciji.

Damjanović preporučuje da se prilikom pisanja tehnologije proizvodnje ne navodi ono što proizvođač ne može da ispoštuje i dokaže u postupku kontrole.

Ko želi može da zaštiti i priganice

Poljoprivredni proizvodi koji se mogu zaštititi ovim oznakama su meso, sir, jaja, med, mliječni proizvodi, masti, zatim voće, povrće, žitarice, kao i ribe, školjke i rakovi. Označeni mogu biti i poljoprivredni proizvodi koji nijesu namijenjeni ljudskoj ishrani, kao što su sijeno, pluta, cvijeće, vuna...

Oznaku porijekla i geografsku mogu nositi i prehrambeni proizvodi, kao što su pivo, biljni napici, hljeb, keks, kolači i drugi pekarski proizvodi, zatim senf, tjestenine i so. Kao garantovano tradicionalni specijaliteti mogu se označiti i čokolada i ostali slatkiši, gotova jela, sosovi ili čorbe, sladoledi...

Kao primjer uspješne priče možemo navesti picu Napolitanu, koja je početkom ove godine dobila bitku za oznaku garantovano tradicionalnog specijaliteta na nivou Evropske unije. Znak TSG znači da će picerije koje žele da svojim klijentima ponude „pravu stvar” ubuduće morati da dobiju sertifikat posebne komisije koja će provjeravati da li su ispunjeni svi neophodni standardi, a to je upotreba isključivo duguljaste sorte paradajza San Marcano i sira od bivoljeg mlijeka, mocarele.

Italija ima danas najviše zaštićenih proizvoda u EU - ukupno 180. Slijede Španija i Francuska.

boks4 2074

„Njeguški“ na popravnom?

Predsjednik Udruženja proizvođača njeguških specijaliteta i direktor Niksen trejda Dragan Čavor za Pobjedu kaže, da su članovi ove organizacije nezadovoljni nacrtom novog zakona, koji predviđa da moraju ponovo podnijeti zahtjev za registraciju oznake njeguškog pršuta. Zbog toga su i pismeno uputili prigovor Ministarstvu poljoprivrede.

Čavor podsjeća da je Udruženje još 2003. godine registrovalo oznaku geografskog porijekla za taj proizvod kod Zavoda za intelektualnu svojinu Srbije i Crne Gore. Zaštita je napravljena na osnovu elaborata geografskog područja Njeguša, u kome se kao specifičnost navodi uticaj jedinstvene ruže vjetrova koja povezuje morski i planinski vazduh na osobine njeguškog pršuta.

- Osjećamo se ugroženim jer bi morali ponovo da podnosimo zahtjev za registraciju oznake, kao da je nijesmo imali i do sada - kaže Čavor.

On je kazao da je Udruženje, u vrijeme podnošenja zahtjeva za zaštitu, bilo meta napada mnogih u Crnoj Gori.

- Tada institucije u Crnoj Gori nijesu znale šta znači oznaka geografskog porijekla. Mnogi su bili protiv nas, optuživali nas i proganjali u medijima. Htjeli su da registruju crnogorsku pršutu. Jedno je Ministarstvo poljoprivrede, na čelu sa Milutinom Simovićem, pokušavalo da objasni ljudima iz Crne Gore, šta u suštini znači ta zaštita. Nakon svega što smo prošli, sedam godina kasnije, stiže i zakonsko rješenje po kome moramo sve ispočetka. To ne može tako, jer smo mi znak dobili sasvim legalno kroz tadašnje institucije sistema - kaže Čavor.

On ističe da udruženje sa Njeguša nije ugrozilo ni jedan segment ovog društva, nego je zaštitilo samo ono što je njihovo.

- Njeguški pršut ne može izaći van teritorije Njeguša. Ko želi da pravi fabriku na tom poručju primićemo ga kao da je sa nama, ali ne možemo dozvoliti da se njeguška pršuta pravi gdje kome padne na pamet. Da pravna država funkcioniše ne bi se moglo desiti da se izvozi tri puta više pršuta sa deklaracijom ,,njeguški” nego što se proizvede na Njegušima. Ništa nam ne znači zaštita, ako se druga pršuta izvozi pod našim imenom - ističe Čavor.